Czy fotograf może być niewidzialny? Czasami, zwłaszcza w tych chwilach, gdy niezauważony obserwator jest najbardziej pożądany, powinien. Z pomocą przychodzą ciche migawki, narzędzie pozwalające zachować subtelność i autentyczność w procesie fotografowania.
- Cicha migawka – krótka historia dźwięku
- Migawka mechaniczna
- Migawka elektroniczna
- Migawka elektroniczna – plusy korzystania
- Rolling Shutter
- Bezgłośna migawka – sztuka dyskrecji
- Tryb cichy – w których aparatach go znajdziesz
- Podsumowanie
Ale najpierw wyobraź sobie taką scenę: sesja noworodkowa. Po wielu próbach rodziców maluch nareszcie zasypia (sesje noworodkowe najczęściej polegają na fotografowaniu dziecka, gdy śpi). Fotograf delikatnie układa malucha na słodkim, puchatym podłożu, wszystko zapowiada idealny magiczny kadr. Fotograf powoli zbliża się z aparatem, rodzice wstrzymują oddech, czas na moment zamiera i .. klik. Dźwięk migawki przerywa słodki sen. Zdjęcie się udało, ale jest tylko jedno. Cały proces usypiania, układania i szykowania scenerii trzeba zaczynać na nowo.
Takich sytuacji, w których dźwięk migawki bywa uciążliwy, jest dużo więcej. Od fotografii przyrodniczej, gdzie każdy odgłos może spłoszyć zwierzę, przez koncerty, wydarzenia artystyczne czy uroczystości kościelne, po fotografię portretową.
Postaram się przybliżyć fotograficzne scenariusze, w których dyskrecja ma ogromne znaczenie, a cicha migawka jest prawdziwą rewolucją. I choć migawki elektroniczne zapoczątkowały pewną erę w fotografii, ich zastosowanie niesie za sobą także wyzwania i ograniczenia, które również warto poznać.
Cicha migawka – krótka historia dźwięku
Kiedy robisz zdjęcie lustrzanką cyfrową, lustro odchyla się na bok, aby czujnik mógł zostać wystawiony na światło. Następnie po zakończeniu naświetlania lustro musi wrócić do pierwotnej pozycji. Aby zredukować hałas powstający w wyniku tego mechanizmu, należało znaleźć sposób na wytłumienie go.
W odpowiedzi na tą potrzebę w wielu aparatach znalazł się tryb cichego fotografowania. Został on wprowadzony wiele lat temu, jeszcze przed rozwojem migawek elektronicznych. Łagodził on dźwięk lustrzanki, ale nie eliminował hałasu całkowicie.
W przypadku aparatów bezlusterkowych możliwe jest jeszcze cichsze fotografowanie, ponieważ nie ma tam mechanizmu lustra. Jednak wciąż posiadają one migawkę mechaniczną, która musi się otwierać i zamykać przed matrycą.
Migawka mechaniczna
Migawka mechaniczna składa się z dwóch kurtyn, które otwierają się i zamykają tworząc szczelinę, przez którą naświetlany jest film lub matryca. Części ruchome w migawkach mechanicznych są projektowane w ten sposób, aby działać jak najbardziej płynnie i cicho. Ale tam gdzie jest ruch, zgodnie z prawami fizyki, jest też prawdopodobieństwo dźwięku. Ale rozwój migawek elektronicznych dostarczył rozwiązania. Kiedy włączamy migawkę elektroniczną, mechaniczna jest zablokowana w pozycji otwartej, a matryca odczytywana jest w sposób elektroniczny.
Migawka elektroniczna
W przypadku migawki elektronicznej informacje o ekspozycji pobierane są z kolejno odsłanianych linii pikseli. Zamiast poruszać się jak zasłona, która odsłania matryce, piksele w migawce elektronicznej po prostu zmieniają się z włączonego na wyłączony. To sprawia, że obraz jest tworzony poprzez aktywowanie i wyłączanie poszczególnych małych punktów światła na matrycy, podobnie jak punkty na ekranie telewizora.
Migawka elektroniczna – plusy korzystania
Ponieważ migawka elektroniczna nie porusza się mechanicznie, eliminuje ryzyko drgań aparatu podczas robienia zdjęć. To może znacząco poprawić ostrość i szczegółowość zdjęć, zwłaszcza przy dłuższych czasach naświetlania.
Migawka elektroniczna może być bardzo szybka i precyzyjna, co jest szczególnie przydatne przy rejestrowaniu szybkich ruchów lub w trybie zdjęć seryjnych. Dużą zaletą użycia migawki elektronicznej jest możliwość fotografowania z bardzo krótkimi czasami naświetlania (migawki mechaniczne w profesjonalnych aparatach mogą się otwierać na 1/8000 s, a elektroniczne nawet na 1/40000). Różnica jest ogromna, więc korzyści wydają się być oczywiste: możliwość zamrożenia ruchu bardzo szybko poruszających się obiektów. Oczywiście sytuacja nie jest tak prosta, ma również swoje minusy.
Rolling Shutter
Główną wadą używania migawki elektronicznej jest tzw. efekt rolling shutter, czyli zniekształcenie obrazu podczas rejestrowania szybkiego ruchu. Migawka elektroniczna skanuje obraz sekwencyjnie, w przeciwieństwie do migawki mechanicznej, która otwiera się i zamyka równocześnie. Odczytanie informacji z każdej linii pikseli jest dłuższe niż samo zarejestrowanie światła. Obecnie najkrótszy czas próbkowania sensora (czyli przetwarzania obrazu) ma Sony A9 III - pierwszy pełnoklatkowy aparat z migawką globalną - czyli taką, która odczytuje informacje ze wszystkich pikseli jednocześnie.
Problem nierównego odczytu informacji z pikseli pojawia się również w przypadku scen oświetlonych np. światłem jarzeniowym. Takie żarówki migają podczas świecenia, co skutkuje nierównym oświetleniem zdjęcia tworząc pasy światła i cienia.
Bezgłośna migawka – sztuka dyskrecji
Jednak główną jej zaletą jest prawie całkowity brak emisji dźwięków. Są momenty, w których fotograf chce pozostać niezauważony lub nie może być usłyszany w ogóle. Oprócz wspomnianej na początku fotografii noworodkowej, sytuacji wymagających dyskrecji jest mnóstwo.
Wydarzenia kulturalne i koncerty
Podczas fotografowania wydarzeń kulturalnych hałas wydobywający się z aparatu może być uciążliwy zarówno dla osoby, którą uwieczniamy, jak i innych osób biorących udział w wydarzeniu. Ciche technologie zostały zaprojektowane również z myślą o filmowaniu, gdy nie chcesz, by jakikolwiek zbędny dźwięk został zarejestrowany przez kamerę. Ma to ogromne znaczenie przy fotografowaniu np. koncertów instrumentalnych. Konferencje prasowe i wywiady to również dobre przykłady sytuacji, w których korzystne jest fotografowanie możliwie cicho, zwłaszcza, gdy obecne są również ekipy wideo, które rejestrują dźwięk.
Fotografia uliczna i reportażowa
W przypadku wykonywania zdjęć reportażowych, zachowanie dyskrecji jest bardzo ważne. Cichy aparat pozwala fotografowi na naturalne reakcje otoczenia oraz na uniknięcie zwracania na siebie uwagi. Reportaże wymagają szybkich reakcji na zmieniające się zdarzenia, więc ważnym jest, by obecność fotografa w żaden sposób na nie nie wpływała. To właśnie od zachowania dyskrecji zależy autentyczność uwiecznionych scen. Więcej o fotografii reportażowej przeczytasz tu.
Otoczenie wymagające ciszy
W muzeach, galeriach sztuki, kościołach, czy innych miejscach, gdzie wymagane jest zachowanie ciszy i spokoju, tradycyjna mechaniczna migawka może być uciążliwa. W takich miejscach zachowanie powagi jest niezbędne, hałas tradycyjnej migawki może być uznany za nieodpowiedni i zakłócający atmosferę. Cichy aparat pozwala na dyskretną pracę bez generowania niepożądanych dźwięków, które mogłyby przeszkadzać innym.
Fotografia przyrodnicza
Choć dzikie zwierzęta najczęściej fotografuje się z dystansu, zachowanie dyskrecji jest niezbędne. Mechaniczna migawka generuje dźwięk, który będzie słyszalny przez wyczulony słuch zwierząt nawet z pewnej odległości. Cicha migawka pozwala fotografom na dyskretne podejście, dając szansę na zrobienie zdjęć w naturalnych, nieskrępowanych warunkach. Z kolei w makrofotografii, gdzie szczegółowe ujęcia wymagają cierpliwości i precyzji, brak dźwięku migawki minimalizuje ryzyko przestraszenia np. fotografowanego owada. Osoby chcące dowiedzieć się czegoś więcej o tym rodzaju fotografii, zapraszam do zapoznania się z wywiadem z fotografem przyrody – Pawłem Bernasem.
Sesje indywidualne i rodzinne
Sesje indywidualne lub dziecięce wymagają zachowania naturalności i autentyczności. Migawka elektroniczna nie generuje dźwięku, który zakłócałby relację między fotografem a osobą fotografowaną. To pozwala na bardzo naturalne i swobodne zachowanie podczas sesji. Zdjęcia mogą być robione niepostrzeżenie, a osoba fotografowana może nawet nie zauważać momentów, w których są robione. Fotograf może być tylko niewidzialnym obserwatorem, dzięki czemu uniknie sztucznych póz czy wyrazów twarzy. Takie sesje stają się bardziej komfortowe i swobodne, co ma ogromne znaczenie np. przy fotografowaniu dzieci. Praca z dziećmi nie należy do prostych, często stawia przed fotografem wiele wyzwań. Jednym z nich jest relacja z dzieckiem, która bywa znacznie trudniejsza do nawiązania niż z osobami dorosłymi. Cichy aparat nie dekoncentruje i nie zwraca na siebie uwagi. Gdy dzieci mają świadomość, że są fotografowane, przerywają zabawę i zaczynają pozować, co nie daje naturalnego efektu na zdjęciach. Często też po prostu zaczynają się wstydzić i przestają współpracować. Chcąc uzyskać autentyczne zachowania, warto korzystać z bezgłośnych migawek, które nie zdradzą naszych zamiarów.
Tryb cichy – w których aparatach go znajdziesz
Tryb cichej migawki nie jest jeszcze dostępny w każdym aparacie, jednak jest już dość powszechny, a elektroniczną migawkę posiada wiele nowych modeli aparatów.
Modele Canon EOS R i RP posiadają opcje cichej elektronicznej migawki. W dyskretny sposób można także używać EOS-1D X Mark III jako tradycyjnej lustrzanki, która ma tryby cichego fotografowania. Model ten oferuje bardzo precyzyjną kontrolę nad odskokiem lustra. Jednak nawet podczas korzystania z elektronicznej migawki, czasem nadal słyszalny jest pewien dźwięk, ponieważ aparat musi wykonywać swoje zadania, jak np. ustawianie ostrości.
Sony w swoich najnowszych modelach poszedł krok dalej i działanie aparatu zostało całkowicie wyciszone. Oznacza to, że aparat nie wydaje żadnego dźwięku i można fotografować w taki sposób, że nikt nie dowie się o zrobionym zdjęciu.
Osobom mimo wszystko nie przekonanym do migawek elektronicznych, pozostają migawki mechaniczne. Na tle konkurencji, wśród cichych migawek mechanicznych, wyróżniają się aparaty Leica. Ich migawki zostały zaprojektowane w taki sposób, by dźwięk był jak najcichszy. Mimo wszystko jest on wciąż słyszalny, ale jest to, jak dotąd, jedyny dostępny kompromis.
Podsumowanie
Ta pozornie drobna zmiana w mechanizmie aparatów otworzyła przed fotografami nowe horyzonty. Migawka elektroniczna może rejestrować spontaniczne zachowania i emocje, tworząc na zdjęciach prawdziwe historie. A przecież to właśnie dla takich ujęć pracuje fotograf.
